Eerlijk is eerlijk

by Hugo Trentelman | 20 March 2019

calimero
share article on facebook email article print article

Vandaag heeft mijn zoontje een kinderfeestje. Op het kaartje staat: 'wordt na het eten thuisgebracht'. Waarschijnlijk eet hij frietjes. Zijn zusje heeft geen feestje en eet daarom net als wij spaghetti. Zij vindt dat oneerlijk. Oneerlijk; voor kinderen een simpel en veelgebruikt concept. Krijg ik niet exact hetzelfde op precies hetzelfde moment dan is dat niet eerlijk. Later leer je dat het genuanceerder ligt; dat het ingewikkelder is.

Wat betreft mijn kapsel ben ik een gewoontedier. Al ongeveer zeven jaar ga ik, gemiddeld eens in de vier tot vijf weken, naar Cosmo Haistyling in Doetinchem. Al zeven jaar knippen ze mij daar altijd hetzelfde model. En nu stoppen ze. Afgelopen zaterdag zat ik er voor het laatst. Voor mij een klein persoonlijk drama. Aan Folkje, de eigenaresse, vraag ik verontwaardigd waarom ze stoppen. Haar ogen schieten vol en ze begint te vertellen. Het blijkt geen vrijwillige keuze. Een combinatie van factoren, voor een groot deel buiten haar invloed, laten haar geen andere keus. Zichtbaar probeert ze haar tranen te onderdrukken. Jaren heeft ze keihard gewerkt. De kapsalon was haar droom. Na dit weekend is het niet meer; wat overblijft is een restschuld. Haar medewerkers hebben ondertussen een andere baan gevonden. Daar is ze blij mee, vertelt ze. Zelf gaat ze werken bij een ander filiaal van de franchisegever. Ze heeft geen keuze; ze moet haar schuld aan deze franchisegever (de Provalliance Group met een jaaromzet 100 miljoen euro) aflossen. Na twintig minuten is mijn haar weer in model. Ik reken af en wens haar sterkte. Toch blijft het spoken in mijn hoofd. Het voelt niet eerlijk.

Verzorgingsstaten zijn er in allerlei vormen en maten. Zweden heeft een uitgebreid stelsel van sociale zekerheid; haar burgers betalen daarvoor hoge premies. In de VS zijn de premies laag en de voorzieningen minimaal. Nederland zit daar ergens tussenin. Iedere samenleving kiest zijn eigen verzorgingsniveau. Ten grondslag aan deze keuze ligt een meer filosofische vraag: in welke mate zijn mensen verantwoordelijk voor de keuzes (en de gevolgen daarvan) die zij maken? De Amerikaanse opvatting neigt naar volledig. 'The American Dream'. Het idee dat iedereen volledig verantwoordelijk is voor zijn eigen succes en dus ook zijn eigen falen. In Zweden is men minder stellig. Mensen zijn slechts beperkt verantwoordelijk voor zichzelf. Verdien je veel of ben je arm; dat is slechts beperkt jouw persoonlijke verdienste of tekortkoming. Is het Zweedse stelsel daarom eerlijker dan het Amerikaanse? Nee. Beide zijn eerlijk. Iedere samenleving kiest het stelsel dat bij haar past. Proportionaliteit is hier het sleutelbegrip. In Amerika kun je extreem rijk worden maar is het risico op armoede groot. In Zweden loop je weinig kans op armoede maar word je ook niet exorbitant rijk. Zolang iedereen in een samenleving dezelfde rechten heeft kun je niet zeggen dat het één beter is dan het ander. Wat goed is voor een samenleving hangt af van het mensbeeld in die samenleving. 

Het Nederlandse sociale stelsel heeft twee gezichten. Voor leraren, kantoormedewerkers, loodgieters, marketingdirecteuren en ambtenaren lijkt ons stelsel op dat van Zweden. Voor Folkje, en alle andere ondernemers, op dat van Amerika. Voor Folkje is er geen WW, geen pensioenopbouw, geen uitkering bij ziekte of aanspraak op welke andere voorziening dan ook. Voor Folkje is er slechts een restschuld. Ze is op zichzelf aangewezen. Nu hoor ik u denken: 'dat is het risico van ondernemen'. Klopt. Ondernemen is risico's nemen. Dat hoort bij het vak. Dan moet je niet zeuren als het fout gaat. Toch? Je kan immers ook heel rijk worden. Maar is dat wel zo? Als we aan ondernemers denken dan denken we aan mannen als Mark ZuckerbergElon Musk, Freddy Heineken en Steve Jobs. We denken niet direct aan de huisschilder, de groenteboer of Folkje de kapster. Nederland telt bijna twee miljoen ondernemers. Het overgrote merendeel zijn mensen zoals Folkje. Kleine zelfstandigen. Mensen die een vak uitoefenen. Het idee dat je met knippen de Nederlandse Mark Zuckerberg kan worden is ridicuul. Toch is dat het geromantiseerde beeld van de ondernemer. In werkelijkheid kun je met een beetje geluk net iets beter verdienen dan in loondienst. Daartegenover werk je gemiddeld meer uren, bouw je geen pensioen op en ga je regelmatig onverzekerd (een arbeidsongeschiktheidsverzekering kost als snel driehonderd euro per maand) door het leven.

Het verhaal van Folkje voelt oneerlijk omdat het oneerlijk is. Ondernemen betekent anders werken niet anders zijn. De tweedeling in ons sociaal stelsel is niet fair. Gelijke monniken gelijke kappen. En eerlijk is eerlijk; dat is precies wat mijn dochtertje al zei. Dat wordt toch maar frietjes eten vanavond. 

Ontvang nieuwe columns en essays in uw mailbox. Makkelijk op te zeggen!

CustomisedHeading

Hugo2

About the Author: Hugo Trentelman -

Reacties (0)

Plaats reactie

Er zijn nog geen reacties.

RSS feed voor reacties op deze pagina | RSS feed voor alle reacties